Tak, bracia i siostry, zakochałem się w Stanisławie Krajskim. Zapewne bez wzajemności, za to szczerze, gorąco i, mniemam, dozgonnie.

Zakochanie moje miało miejsce pośród pierwszych lutowych porywów wiosny, w cieniu krakowskich kamienic, i odbyło się "per procura", za sprawą pierwszego tomu Sagi Przyszłości, na Krakonie. Siedziałem sobie, popijając jakiś sok, gdy naraz do mych uszu dobiegły słodkie dźwięki - niedaleko ktoś czytał zachwyconej grupce słuchaczy fragmenty "Narodzin Metanoi", pierwszego tomu Sagi.

Już wtedy poczułem gwałtowny serca zryw. Niedawno jednak moje szczęście uległo intensyfikacji tak intensywnej, że aż dech zapierającej duszliwie. Oto Ela Gepfert (dziękuję, Elu!), użyczyła mi plik recenzji i korecenzji mojego ukochanego z "Gwiezdnych Wojen" i "Mrocznego widma".

Było warto. To Krajski uświadomił mi, że "'Gwiezdne Wojny" są Pismem Świętym neopogan". Zawsze podejrzewałem ich o debilizm - czytać nie umieją, w odróżnieniu od prawdziwych katolików nie studiują grubych ksiąg, nie sięgają po Biblię każdego dnia, trzeba ich zachęcić obrazkowym czy filmowym komiksem, żeby cokolwiek do nich dotarło - a i tak to, co dociera, to jakaś masoneria, satanizm, New Age.

Więcej: dopiero recenzje Krajskiego otworzyły mi oczy na fakt, że Lucas w rzeczywistości jest Lucyferem (powinienem był podejrzewać, że zbieżność imion nie jest przypadkowa!), zaś antychryst "nie w ludzkiej postaci, lecz na taśmie filmowej przyjdzie na ziemię", niczym jeden z bohaterów "Purpurowej róży z Kairu" Woody'ego. Allena. I co najgorsze, wszędzie wokół już pleni się satanizm, wyglądający zza węgła i tylko czyhający, by porwać w swe szpony katolików słabej wiary. Zrozumiałem, że, jak mawiał towarzysz Beria, należy być czujnym; nie wystarczy patrzeć na filmy czy książki z pozycji estetycznych, trzeba doszukiwać się w nich ingerencji wrogich, wiadomo-przez-kogo-inspirowanych sił.

Szczęście moje rozkwitło zaś w pełni za sprawą własnego, podesłanego przez krakowskich przyjaciół egzemplarza "Narodzin Metanoi". Rzuciłem w kąt obowiązki, i oddałem się lekturze. Mijały godziny... nadeszła noc... świt... aż wreszcie dotarłem do ostatniej strony.

Powieść jest re-we-la-cyj-na!!! Oto grupa prawdziwych Polaków, prawdziwych katolików, dosyć już mających ciemiężenia przez neopogańską Unię Europejską, postanawia wykroić dla siebie enklawę, w której będzie żyła po swojemu, jak na prawdziwego Polaka-katolika przystało, bogobojnie, w myśl Dekalogu. Najpierw rodzina Wawrzyńca, głównego bohatera "Narodzin Metanoi", emigruje na podwarszawską wieś, do Kosewka, lecz wkrótce trafia do Włoch, gdzie najpierw poznaje pewnego księdza o polskich korzeniach, który nieoczekiwanie zostaje papieżem - a później bogatego Amerykanina, również o polskim rodowodzie, który za sprawą cudownego zrządzenia podarowuje Wawrzyńcowi i jego rodzinie 500 mln dolarów, aby mogli uczynić z Kosewka Metanoję, swój prywatny, Boży raj i ośrodek promieniujący zdrową myślą polsko-katolicką na euroregion Mazowsze (powieść pokazuje bowiem tragiczny upadek Polski - pozostały tylko euroregiony, jak w zaborach).

Krajski zastosował metodę tzw. powieści doraźnej. Nie zawraca sobie głowy prawdopodobieństwem fabuły, rysunkiem postaci czy wymyślaniem jakiejś rzeczywistości mającej szansę zaistnieć w 2100 roku, w którym dzieje się akcja książki. Z precyzją zegarmistrza, prawdziwego artysty zarazem, opisuje dzisiejsze rozdarcie Kościoła i dramat prześladowanych w Polsce katolików. I ja go dobrze rozumiem. Bo skoro "poganie podnoszą łeb w całej Europie", w szkołach nauczają satanizmu, plenią się wokół przeróżne sekty - to o czym, na Boga, ma pisać prawdziwy Polak-katolik? O jakichś tam fantastycznych duperelach? Umowność tej przyszłości staje się jej zaletą, nie przeszkadza w odbiorze treści, które leżą Autorowi na sercu i ciążą kamieniem w żołądku przerażonego obserwatora, widzącego jak rzeczywistość coraz bardziej odbiega od jego marzeń.

Jest więc powieść "Narodziny Metanoi" dramatycznym głosem w obronie polskości i wiary nie skażonej niebezpiecznym modernizmem, trwającej przy zdrowej przedsoborowej ortodoksji.

To nadzwyczajnie, chciałoby się rzec, ekstraordynaryjnie ważka płaszczyzna tekstu, niemniej równie ważne są smaczki, niuanse, poetyckie metafory... Wnosi Krajski do polszczyzny, do skarbca kultury, swój własny wkład, z miliardów kolokwializmów, celowych niezręczności, z premedytacją podawanych nieudolności tworząc bogatą tkankę żywego języka, penetrującego obszary dotąd przed Literaturą zamknięte. Nieoczekiwane zmiany narratora, genialne i porażające stylistyczne przełamania, uduchowione fragmenty, pochwała prawdziwie słowackiej Słowacji... wszystko to sprawia, że niemal każde zdanie warte jest szczególnej uwagi i chwili refleksji.

Już pierwsze zdania poraziły mnie swą głębią. Któż nie rozsmakowałby się w Sztuce człowieka, który napisał: "... jak mówi moja żona Jadwiga, skrzyżowanie dorsza z kangurem..." Nikt, zaprawdę nikt nie wynalazł dotąd tak wstrząsającej metafory na oddanie kobiecego piękna. Autor chciał nam rzec, iż Jadwiga smaczna jest i skoczna. Gdzieś w tle plącze się co prawda Rudy, obleśne psie bydlę, ale przecież Krajski nie skomplementowałby tak jakiegoś zaślinionego psa? Podobnie wstrząsającą metaforą jest opisanie gwiazd jako "zamarzniętych okruchów ognia".

Inklinacje poetyckie Krajskiego odciskają się piętnem na całej powieści. Pisze: "Zabłąkany w obłoku skowronek śpiewa niestrudzenie". Czyż można się nie przejąć losem biednego ptaszka, zaplątanego w labiryncie chmury, a mimo to, do zdzieru gardziołka niosącego Bogu swą pieśń? Może właśnie dlatego zawędrował tak wysoko, aby Pan wszelkiego stworzenia mógł usłyszeć jego słaby głosik?

I czyż może pozostawić obojętnym wiersz, z którego tylko króciutki cytacik: "I srebrne stada owiec. / Daleko dzwonią z gotyckich wież." Czyż to nie poruszające wywyższenie naszych polskich, prawdziwie polskich owiec, nie jakichś unijnych baranów?

Jest też Krajski mistrzem nastroju grozy: "Po pierwszym każdego miesiąca trzeba uważać, gdy się idzie ulicą. W powietrzu latają bowiem nie tylko ptaki i samoloty. Kiedyś opryskał mi całą twarz mózg jakiegoś nastolatka, który rozbił się o chodnik po wyskoczeniu z czwartego piętra. Gdy leciał słychać było jego krzyk. Przypominał krzyk mewy." Cóż za metafora: spadający mózg, który krzyczy jak mewa, heroicznie jak Ikar - nim rozbije się o podłą, podłą po trzykroć ziemię euroregionu Mazowsze.

Wreszcie: "Gdy w całej okazałości zalśnił nad nami Wielki Wóz słownik rozpoczął koncert". W Kosewie, w Metanoi, jak widać nawet encyklopedyczne tomiszcza wyśpiewują Bożą chwałę. A może, na podobieństwo anielskiego chóru, śpiewa cała biblioteka? I czyż nie należy się Krajskiemu, pytam, Nobel za poruszające piękno jego poezji?

Jest zresztą Krajski nie tylko wielkim poetą i prozaikiem, także nowatorem w kilku innych dziedzinach. Ma nieomylny słuch językowy połączony z rzadkiej klasy odwagą. Bo tych właśnie cech potrzeba, aby napisać: "...zauważyli księdza w garniturze i koloratce, który stał pod nią [skałą - r.p.] i co kilka chwil pokrzykiwał śpiewnie: "Kurwa, kurwa, kurwa". Potem okazuje się, że ksiądz krzyczał po włosku "zakręt", ale wrażenia to nie zmienia, prześlizgujemy się ponad wyjaśnieniem, wciąż pozostając w szoku, jak on mógł?! Krajski chciał wstrząsnąć nami do fundamentów, i to mu się udało, dzięki wielkiej sile literackiego talentu.

Fenomenalny słuch Krajskiego do języków obcych objawia się zresztą wcześniej, gdy rodzina Wawrzyńca robi sobie wycieczkę do Słowacji: "Patrzę, a nad jednymi drzwiami napisane było "sro". No to pomyślałem że to toaleta. Ale tam było jakieś biuro. Później zobaczyłem tablicę z napisem "odchody". Czego się śmiejecie. Nie śmiejcie się. Ale to nie była toaleta. Potem zobaczyłem napis "kupa". Przestańcie się śmiać. Tam też nie było toalety. Później zobaczyłem napis "odbyt". Ale to też było jakieś biuro. Wreszcie znalazłem drzwi, na których było napisane "kibel". No to już byłem pewny, że to kibel..." Oczywiście, wszystko się wyjaśnia niegroźnie, ale co za szok?! Jakie dziwne te języki, włoski czy słowacki - nie to, co nasz polski!

Wreszcie, nie należy zapominać o wprowadzaniu przez Krajskiego do polszczyzny całkowicie nowych zwrotów, takich jak "wywrócić kota ogonem". Z pozoru wydaje się, że to potworny bełkot, ale Krajski ma rację: to jest możliwe, choć nikt wcześniej na to nie wpadł. Wystarczy najpierw wyciągnąć z kota wszystkie kości, a potem wywrócenie staje się proste, miłe i przyjemne.

Jedna tylko rzecz bardzo mnie niepokoi w twórczości Krajskiego. Otóż, czy nie jest przypadkiem Krajski neopoganinem, sprytnie ukrytym za maską gorliwego Polaka-katolika? No bo tak: bohaterowi dał imię drzewne, większość rozmów z Bogiem odbywa Wawrzyniec w cieniu szumiących dębów, wreszcie zaś - doprawdy, nie wiem co o tym myśleć! - idące za przykładem ojca dzieci Wawrzyńca postanawiają w Kosewie zasadzić co?, dęby oczywiście! Jest to drzewo kluczowe dla losów Wawrzyńca i Metanoi - czy więc nie jest Krajski zakonspirowanym neodruidem? Może on kpi sobie z nas w żywe oczy, chytrze, pod pozorem przekazywania właściwych treści, mąci w głowach i próbuje odtworzyć polski ryt druidzki "Zielony Liść"???

Miłość jednakże jest ślepa i wybacza wiele. Tak więc, jeśli ktoś choćby wspomni o literacko-politycznej grafomanii mojego ukochanego autora albo o niewłaściwych poglądach, niech się liczy z procesem o oszczerstwo! A i w dziubek gotów jestem dać!!!

Stanisław Krajski
"Narodziny Metanoi".
Agencja SGK 1999.
Wszelkie cytaty zgodnie z oryginalną interpunkcją i stylistyką autora.

Komentarz od redakcji:

Wydaje nam się, że pan Pawlak posunął się nieco za daleko w swym prześmiewczym tonie – widocznie takie już nasze polskie piekiełko, że ilekroć pojawi się na naszym rynku dzieło naprawdę wybitne, natychmiast rzuca się na nie stado ujadających kundelków próbujących umniejszyć wartość książki pod każdym względem wyjątkowej, książki o znaczącym przesłaniu moralnym i wybitnych walorach artystycznych. Czy pan Pawlak nie dostrzega w "Metanoi" tej głębi humanistycznego i religijnego przesłania? Czyż nie widzi tej szlachetności pisarskiego stylu, w którym zdania złożone podrzędnie występują nader rzadko? Czyż nie docenia szlachetnej prostoty okładki, zaprojektowanej z użyciem Wingdingsów albo innych clipartów? Nie bawi go wyszukany humor i wnikliwe spojrzenie Autora? Nie zachwyca się błyskotliwymi rozwiązaniami powieściowej intrygi? Czyż nie znajduje przyjemności w badaniu rozbudowanych, oryginalnych i niepapierowych sylwetek bohaterów? Jeśli nie – doprawdy dziwi nas to i zastanawia: kto za tym stoi i czemu to służy? Doprawdy, ze smutkiem obserwujemy, jak kryptomasoni i siły ciemności wdzierają się wszędzie, mamy jednak nadzieję, że nasz ulubiony Autor, Stanisław Krajski, nie zniechęci się takimi niesprawiedliwymi pomówieniami i napisze jeszcze wiele tomów tej wspaniałej sagi, na które z niecierpliwością czekamy. (JoP, 01.04.2000)

Romuald Pawlak
Magazyn Fantastycznie! nr 4/2000
www.sf.magazyn.pl